Piszemy Wspomnienia

poniedziałek, 18 listopada 2019

wiadomości opinie prezentacje konkursy historia mówiona pamiętnik 2.0 w księgarni

Opinie

Postawa autobiograficzna jest czymś powszechnym – dotyczy każdego autora literatury dokumentu osobistego. Jednak nie każdy autor zdaje sobie z tego sprawę, podobnie jak w przypadku pana Jourdain, który nie wiedział, że mówi prozą.



Sama decyzja, by napisać coś o sobie, oznacza przyjęcie postawy autobiograficznej.



Dla mnie szczególnie cenne w Pani teorii jest opisanie postawy autobiograficznej w formie trójkąta autobiograficznego, który wprowadza wiele porządku do literatury dokumentu osobistego. Myślę, że ta wiedza przydatna jest nie tylko naukowcom, ale wszystkim, którzy piszą dzienniki, pamiętniki, wspomnienia, autobiografie, a także czytelnikom literatury wspomnieniowej. Wierzchołkami tego trójkąta są trzy typy postawy autobiograficznej: wyznanie, świadectwo i wyzwanie.



Zanim odniosę się do tych trzech wierzchołków, odwołam się do stworzonego dość dawno w językoznawstwie przez Karla Bühlera opisu, zgodnie z którym, jeśli ktoś formułuje wypowiedź językową, ustną lub pisemną, to mamy do czynienia z formą komunikacji, której elementami są: nadawca, wypowiedź (tekst) i odbiorca. W tych trzech składnikach sytuacji komunikacyjnej kryje się źródło mojego trójkąta autobiograficznego, w którym wyróżniłam trzy typy postawy autobiograficznej. Pierwszy – wyznanie – występuje wówczas, gdy tematem tekstu nadawcy jest on sam, a więc najważniejszy jest autor, zaś odbiorca (czytelnik) znajduje się na drugim planie. Z drugim typem – świadectwem – mamy do czynienia wtedy, gdy tematem tekstu jest rzeczywistość, w której tkwią autor i odbiorca, a więc dominuje świat zewnętrzny, a ten, który pisze, i ten, który czyta, znajdują się na drugim planie. W trzecim typie postawy autobiograficznej – wyzwaniu - tekst odnosi się do czytelnika, jest formułowany po to, by wywrzeć na nim wrażenie, sprowokować reakcję. Na tym opiera się mój trójkąt. Nadrzędne jest w nim to, że wszystkie typy – wyznanie, świadectwo i wyzwanie - znajdują się we wspólnych ramach postawy autobiograficznej. Żaden z nich nie występuje osobno.



Zacznijmy od wyznania, w którym tematem tekstu jest życie i świat wewnętrzny autora. Rola odbiorcy jest tu radykalnie zredukowana - czytelnikiem tekstu jest przede wszystkim jego autor.



To sytuacja już dawno opisana przez językoznawców, określana jako komunikacja od „ja” do „ja”. W tekstach pisanych jako wyznanie, zwłaszcza w dziennikach, bardzo często

można spotkać stwierdzenia: piszę dla siebie, piszę, bo muszę sam ze sobą porozmawiać. Czasami używa się nawet formy drugiej osoby, zwracając się do siebie per „ty”. Autor nie potrzebuje innego czytelnika, dlatego często utajnia tekst przed całym światem - np. jak Lew Tołstoj, który chował dziennik w bucie, by czasem nie trafił do rąk wścibskiej żony.



Tołstoj na początku dziennika zaznaczył, że prowadzi go na użytek wewnętrzny – opanowany manią samodoskonalenia się, zapisał w nim m.in. rzeczy, które musi zrealizować w ciągu najbliższych dwóch lat. Dziennik miał być jego kontrolerem.



Komunikacja od „ja” do „ja” - typowa w dzienniku Tołstoja - to samo jądro wyznania. Jednak ono, podobnie jak świadectwo i wyzwanie, nigdy nie występuje w „czystej formie”. Trzy typy postawy autobiograficznej zawsze występują razem, tyle że w z różną intensywnością – zazwyczaj jeden z wierzchołków trójkąta dominuje nad pozostałymi. W postawie wyznania dominuje autor, który siebie wyraża, coś o sobie komunikuje, siebie poucza, siebie doskonali. Ale skoro jest nie tylko autorem, ale i czytelnikiem, więc odbiorca się pojawia. Ponadto nieustanny strach, by tekst nie dostał się w ręce osoby postronnej, jest elementem obecności czytelnika. Podobnie jak życzenie, by dzienniki zostały opublikowane po śmierci autora. Tak więc myśl o odbiorcy zewnętrznym stale się kołacze. Mamy zatem zaznaczony, choć słabo, typ wyzwania. Obecne jest również świadectwo – opis rzeczywistości zewnętrznej, od której trudno oddzielić autora.






Dodaj swój komentarz więcej opinii



Sonda

Czy Twoje wspomnienia są (byłyby) chętnie czytane i troskliwie przechowywane przez najbliższych?

Tak
Raczej tak
Nie
Raczej nie
Nie wiem



e-poczta




w księgarni

Kto ty jesteś

Joanna Szczepkowska z pasją reportera i detektywa odtwarza historię swojej rodziny. czytaj całość >>>

o nas   |   współpraca   |   partnerzy   |   patronaty   |   reklama   |   dla mediów   |   kontakt © 2010-2019 IKE - Usługi Literackie